In Nederland bevinden zich jaarlijks ruim een miljoen vrouwen in de leeftijdscategorie van 40 tot 60 jaar in de levensfase rondom de menopauze [1]. De menopauze wordt gedefinieerd als het blijvend uitblijven van de menstruatie gedurende minimaal twaalf maanden en is het gevolg van een afname van de oestrogeen- en progesteronproductie door de ovaria [2].
De periode voorafgaand aan de menopauze, vaak aangeduid als de overgang, wordt gekenmerkt door aanzienlijke hormonale schommelingen. Met name de sterke daling van het oestrogeengehalte heeft een brede impact op de algehele gezondheid van vrouwen [3]. Ongeveer tachtig procent van de vrouwen ervaart klachten, waaronder opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen, gewichtstoename en cognitieve veranderingen [1]. Minder bekend is echter dat deze hormonale veranderingen ook duidelijke gevolgen hebben voor de mondgezondheid.
Hormonale veranderingen en de mond
Recente literatuur toont aan dat hormonale veranderingen tijdens de overgang leiden tot veranderingen in zowel de hoeveelheid als de samenstelling van speeksel [3,4]. Dit kan resulteren in xerostomie (monddroogheid) en een lagere orale pH. Deze omstandigheden bevorderen de groei van cariogene en paropathogene bacteriën, wat het risico op cariës en parodontale aandoeningen verhoogt [3,4].
Daarnaast komen diverse orale aandoeningen vaker voor tijdens deze levensfase, waaronder het burning mouth syndroom, orale candidiasis, orale lichen planus en smaakveranderingen [3–6]. Deze symptomen kunnen een aanzienlijke invloed hebben op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven van de patiënt.
Effect op het parodontium
De afname van oestrogeen heeft bovendien directe gevolgen voor het parodontium. Parodontale weefsels en het alveolaire bot bevatten oestrogeenreceptoren, waardoor zij gevoelig zijn voor hormonale veranderingen. Een daling van oestrogeen leidt tot een verhoogde ontstekingsgevoeligheid, mede door een toename van pro-inflammatoire cytokinen zoals TNF-α en IL-6 [4–6].
Deze verhoogde ontstekingsrespons kan bijdragen aan een snellere progressie van parodontitis. Tegelijkertijd zorgt de oestrogeendaling voor een toename van de osteoclastactiviteit (botafbraak) en een afname van botaanmaak. Dit proces, dat vergelijkbaar is met de mechanismen bij osteoporose, resulteert in een verhoogde botresorptie en verminderde botopbouw in het lichaam [4–6].
Binnen de mond leidt dit tot een afname van de alveolaire botdichtheid en een verhoogde gevoeligheid van het kaakbot voor resorptie, wat kan resulteren in versneld parodontaal botverlies.
Mondgezondheid in de postmenopauze
Ook na de menopauze blijven hormonale veranderingen invloed uitoefenen op de mondgezondheid. Onderzoek toont aan dat postmenopauzale vrouwen vaker een slechtere parodontale conditie hebben dan premenopauzale vrouwen. Dit uit zich onder andere in diepere pockets, meer klinisch aanhechtingsverlies, vaker voorkomende furcatieproblemen en een verhoogd risico op tandverlies [3,4,6,7].
Daarnaast blijven klachten zoals xerostomie, orale ulcera en het burning mouth syndroom relatief frequent voorkomen in de postmenopauzale fase [3,4,6,7]. Deze bevindingen onderstrepen dat de impact van hormonale veranderingen niet ophoudt na het intreden van de menopauze.
Implicaties voor de praktijk
De beschikbare wetenschappelijke literatuur maakt duidelijk dat de menopauze een belangrijke risicofase vormt voor de mondgezondheid en het parodontium. Opvallend is echter dat deze samenhang nog beperkt aandacht krijgt in Nederlandse richtlijnen.
Zo wordt in de richtlijn Parodontale Screening, Diagnostiek en Behandeling in de Algemene Praktijk van de Nederlandse Vereniging voor Parodontologie geen expliciete aandacht besteed aan de invloed van de menopauze op de mondgezondheid [8]. Eveneens ontbreekt een verwijzing naar orale veranderingen in zowel de NHG-richtlijn De Overgang als de richtlijn Management rondom menopauze van de Federatie Medisch Specialisten [1,2].
Conclusie
Gezien de groeiende evidentie is het van belang dat mondzorgprofessionals zich bewust zijn van de invloed van hormonale veranderingen tijdens de menopauze. Totdat deze risicofactoren expliciet worden opgenomen in richtlijnen, ligt er een belangrijke taak bij mondhygiënisten en tandartsen om alert te zijn op signalen van verslechterende mondgezondheid in deze patiëntengroep.
Vroege signalering, preventie en gerichte begeleiding kunnen bijdragen aan het beperken van orale klachten en het behoud van parodontale gezondheid bij vrouwen in de overgang en postmenopauze.
Lees ook: Mondtaping: slimme slaapstrategie of social media hype?
Bronnen
- Federatie Medisch Specialisten. (2025, 16 december). Richtlijn management rondom menopauze. Geraadpleegd op 3 april 2026 via https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/management_rondom_menopauze/startpagina_-_management_rondom_menopauze.html
- Nederlandse Huisartsen Genootschap. (2024). NHG‑Richtlijn De Overgang. Geraadpleegd op 3 april 2026 via https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang
- Lopes Cardoso, I., Fryde, M., Guimarães, M. I., & Leal, F. (2026). Impact of female hormonal changes throughout life on oral health: A scoping review. Journal of Dental Sciences, 21(1), 31–48. https://doi.org/10.1016/j.jds.2025.09.016
- Jawed, S. T. M., & Tul Kubra Jawed, K. (2025). Understanding the Link Between Hormonal Changes and Gingival Health in Women: A Review. Cureus, 17(6), e85270. https://doi.org/10.7759/cureus.85270
- Shrivastava, S. (2024). Menopause and Oral Health: Clinical Implications and Preventive Strategies. Journal of Mid-life Health, 15(3), 135–141. https://doi.org/10.4103/jmh.jmh_125_24
- Martín, F. C., Rus, M. J., de la Cruz Gándara Alvarez, A., Simon-Soro, A., & Cantiga-Silva, C. (2026). Impact of menopause on clinical periodontal outcomes: a systematic review. Clinical Oral Investigations, 30(4), 143. https://doi.org/10.1007/s00784-026-06813-y
- Sahney, T., et al. (2025). Evaluation of Periodontal Health Status in Pre and Postmenopausal Women with Periodontitis. Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences, 17(Suppl 2), S1646–S1649. https://doi.org/10.4103/jpbs.jpbs_235_25
- Nederlandse Vereniging voor Parodontologie. (2020). Richtlijn Parodontale Screening, Diagnostiek en Behandeling in de Algemene Praktijk. Geraadpleegd op 3 april 2026 via https://www.nvvp.org/voor-professionals/richtlijnen
